Ua ʻae mākou no ke olakino, e ʻoluʻolu e hoʻomau i ka ʻauʻau ʻana

Ua ʻōlelo kekahi poʻe: ʻo ke olakino he 1, ʻo ka ʻoihana, ka waiwai, ka male ʻana, ke kūlana kaulana a pēlā aku he 0, me ka mua he 1, ʻo ka hope he 0 ka waiwai, ʻo ka nui wale nō ka maikaʻi. Inā pau ka mua, ʻaʻohe mea nui ka helu o nā zero ma hope.

Ua hiki mai ka makahiki 2023 e hoʻomanaʻo i ka poʻe hana nui: ʻo kēlā me kēia o kākou, ke kino, ʻaʻole no kākou iho wale nō, akā, no ka ʻohana holoʻokoʻa hoʻi, no ke kaiāulu holoʻokoʻa. Inā ʻaʻole ʻoe e hoʻoikaika kino, e lohi loa ana… No laila, ua ʻae mākou e hoʻomau i ka ʻauʻau pū no ko mākou olakino!
He maʻa wale nō ka mamao ma waena ou a me ke olakino.
Ua hāʻawi mai ke kaiāulu honua i nā huaʻōlelo he ʻumikumamāono no ke ola kino a me ke ʻano olakino: ka ʻai kūpono, ka hoʻoikaika kino kūpono, ka hoʻōki ʻana i ka puhipaka a me ka hoʻopaʻa ʻana i ka waiʻona, a me ke kaulike noʻonoʻo. ʻŌlelo mai nā hoaaloha he nui: pono kēia i ke ahonui, ʻaʻohe oʻu manaʻo ikaika.
ʻO kaʻoiaʻiʻo, ua hōʻike ʻia ka noiʻi ʻana i ka hana, ʻo ka pili ʻana i ʻekolu pule, i ka wā mua lilo ia i maʻamau, ʻekolu mahina, mau maʻamau paʻa, hapalua makahiki, mau maʻamau paʻa. E hana kākou e pale i ko kākou olakino.

Makemake ʻoe e hoʻolohi i ke kaʻina hana ʻelemakule? Mālama nā hoʻoikaika kino kaumaha i ka nui o nā ʻiʻo.
Ua ʻike anei ʻoe i ke kumu o ka ʻelemakule ʻana o kānaka? ʻO ke kumu nui o ka ʻelemakule ʻana, ʻo ia ka nalowale o nā ʻiʻo. ʻIke ʻoe i ke kanaka ʻelemakule e haʻalulu ana, ʻaʻole hiki i kona mau ʻiʻo ke paʻa, ua hānau ʻia ka nui o nā olonā ʻiʻo, ehia ka nui o kēlā me kēia kanaka, paʻa, a laila mai kahi o 30 mau makahiki, inā ʻaʻole ʻoe e hoʻomaʻamaʻa pono i nā ʻiʻo, ua nalowale kēlā me kēia makahiki, ua wikiwiki loa ka wikiwiki o ka nalowale, a hiki i 75 mau makahiki, ehia ka nui o nā ʻiʻo i koe? 50%. Ua hala ka hapalua.
No laila, ʻo ka hoʻoikaika kino, ʻoiai hoʻi ka hoʻoikaika kino e hāpai ana i ke kaumaha, ke ala maikaʻi loa e mālama ai i nā ʻiʻo. Ua ʻōlelo ka American Heart Association a me ka World Health Organization i ka poʻe 65 a ʻoi aku e hana i ʻewalu a 10 mau hoʻoikaika kino ikaika ʻelua a ʻekolu manawa i ka pule. A ʻo ka ʻauʻau ʻana he hoʻoikaika kino holoʻokoʻa, e hoʻoikaika ana i ka hapa nui o nā hui ʻiʻo!
Inā ʻaʻole ʻoe e hoʻoikaika kino, e lohi loa ana.
Ua hōʻuluʻulu ka World Health Organization i nā kumu nui ʻehā o ka make o ka honua, ʻo nā kumu mua ʻekolu o ka make, ʻo ke koko kiʻekiʻe, ka puhi paka, ke kō koko kiʻekiʻe, ʻo ke kumu ʻehā o ka make ʻo ia ka nele i ka hoʻoikaika kino. I kēlā me kēia makahiki, ʻoi aku ma mua o ʻekolu miliona mau kānaka a puni ka honua e make ana ma muli o ka nele o ka hoʻoikaika kino, a ʻo kā mākou helu hoʻoikaika kino aupuni o kēia manawa, ua haʻahaʻa loa ka helu hoʻoikaika kino i koi ʻia, he nui nā noiʻi aupuni he ʻumi pakeneka, a ʻo ka poʻe waena waena ka haʻahaʻa loa o ka helu hoʻoikaika kino. E hoʻoikaika kino ma mua o ʻekolu manawa i ka pule, ʻaʻole emi ma lalo o ka hapalua hola i kēlā me kēia manawa, ʻo ka ikaika o ka hoʻoikaika kino e like me ka hele wikiwiki ʻana, ehia mau kānaka e hoʻokō nei i kēia mau kūlana ʻekolu?
Ma o ka hoʻoponopono ʻana i ke ʻano o ka nohona a me ke ʻano, e hoʻoikaika i ka hoʻoikaika kino. He aha ka hopena o ia mea? Hiki iā ia ke pale aku i 80 pakeneka o nā maʻi cardiovascular a me cerebrovascular a me ka maʻi diabetes type 2, a hiki iā ia ke pale aku i 55 pakeneka o ke koko kiʻekiʻe, ʻo ia hoʻi ke koko kiʻekiʻe koʻikoʻi, no ka mea, ʻo kekahi o ke koko kiʻekiʻe i hoʻokumu ʻia e nā maʻi o nā kino ʻē aʻe, ʻaʻole i hoʻokomo ʻia. He aha hou aʻe e hiki ke pale ʻia? 40% o nā puʻupuʻu, ʻo ia ka pae honua. No ko mākou ʻāina, hiki ke pale ʻia he 60% o nā puʻupuʻu ma Kina, no ka mea, ʻo ka hapa nui o nā puʻupuʻu ma Kina i hoʻokumu ʻia e nā ʻano noho a me nā mea hoʻopili.

He kino ko kēlā me kēia o kākou, ʻaʻole ko kākou iho wale nō, he kuleana ko kākou i ko kākou ʻohana, i kā kākou mau keiki, i ko kākou mau mākua, i ke kaiāulu. No laila, pono kākou e makaʻala i ko kākou olakino kino ponoʻī i ka wā mua i hiki ai iā kākou ke lawe i ke kuleana e pono ai kākou e lawe.